ENCOD BULLETIN 64

Afgelopen maart tijdens de CND-vergadering in Wenen, waarschuwde het hoofd van het VN Bureau voor Drugs en Criminaliteit (UNODC), Antonio Maria Costa, dat ontwikkelingslanden mogelijk geconfronteerd zouden worden met een “gezondheidsramp als rijke landen er niet in slagen drugs onder controle te krijgen”.

Costa wees op het groeiende drugprobleem in arme landen. Hij merkte ook op dat de "ontwikkelingslanden – die sowieso al problemen hebben met gezondheid, onderwijs en werkloosheid – gebrek hebben aan behandelingsinstellingen en politiediensten om drugproblemen onder controle te houden". Daaraan voegde hij toe: "Arme verslaafden – en daar zijn er miljoenen van – worden naar de rand van de maatschappij gedreven, verstoken van medische hulp, waar ze worden blootgesteld aan omstandigheden, inclusief gevangenschap, die hun ziekte nog verergeren.’.

Costa wist blijkbaar ook al in wiens schoenen hij de schuld voor dit onomkeerbaar noodlot kon schuiven: "Dit wordt blijkbaar vergeten door mensen in rijke landen die een losser drugbeleid voorstaan,," en hij besluit: "Waarom zouden we de derde wereld, die al verscheurd wordt door zo vele tragedies ook nog eens belasten met een neo-koloniale drugafhankelijkheid?"

Meneer Costa orakelt vanaf zijn ingebeeld superieure morele positie, maar eigenlijk neemt hij het alleen maar op voor de voortzetting van het schadelijke beleid dat aan de basis ligt van de misère waarvoor hij zijn tegenstanders een schuldgevoel probeert aan te praten.

Het klopt dat ontwikkelingslanden met belangrijke connecties naar de illegale drugmarkt, als producenten of handelsroute, al tientallen jaren te maken krijgen met druggerelateerde problemen en het is ook waar dat verschillende van deze landen te maken krijgen met een stijgende drugconsumptie. Het ligt ook voor de hand dat ontwikkelingslanden waarschijnlijk minder middelen hebben om drugverslaving tegen te gaan en dat de omstandigheden (verstedelijking, armoede, migratie, onderwijstekorten, inkomensongelijkheid, …) dikwijls erger zijn dan in ontwikkelde landen.

Maar laat ons één ding nu eens duidelijk maken: wat was precies de rol van de “neo-kolonialisten” of “rijke landen” in deze “ramp”? Het was in elk geval niet het “laten hangen van de drugcontrole”. Laat ons de rethoriek even achterwege laten en naar de feiten kijken.

De zogenaamde ‘Oorlog tegen Drugs’ die fanatiek bevochten wordt door rijke landen onder leiding van de VS, werd met dwang opgedrongen aan de ontwikkelingslanden en wordt daar elke dag harder en harder gevoerd. Terwijl overal wordt erkend – zelfs UNODC geeft het toe – dat dit beleid systematisch enorme “onbedoelde gevolgen” met zich mee brengt - zoals een criminele markt, hertekening van smokkelroutes, het ontstaan van nieuwe markten, de introductie van nieuwe middelen en de marginalisatie van gebruikers. Ondanks de sterke aanwijzingen voor het falen van dit beleid, blijven organisaties zoals UNODC landen aanmoedigen om mee te stappen in de internationale drugbestrijding.

Als hij zelf de efficiëntie van het huidige drugcontrole-systeem goed heeft geëvalueerd, hoe kan Costa dan nog meer van het zelfde aanprijzen? Hoe kan hij beweren dat dit systeem ontwikkelingslanden zal redden van een “drugafhankelijkheidstragedie”? Hoe kan meer drugverbod en meer anti-drugtaktieken deze arme landen redden van een “gezondheidsramp”?

Misschien maakt Mr. Costa zich zorgen over het mythische idee dat de individuele en maatschappelijke kosten van druggebruik oneindig veel groter zijn dan het keihard handhaven van het drugverbod. Voor dit mythische idée fixe is elke inspanning om de beschikbaarheid van drugs te verminderen, te verantwoorden. Ondertussen blijkt echter uit de bewijzen dat de kosten voor het drugverbod astronomisch zijn en de realiteit wijst uit dat de efficiëntie van het drugverbod bij het verminderen van druggebruik hoogstens als bedroevend kunnen worden bestempeld.

Ook als we zonder meer meegaan in de stelling dat de kosten van druggebruik erg hoog zijn, kunnen we niet ontkennen dat deze vooral opgedreven worden door het drugverbod. Het staat vast dat de criminalisering van drugs grotendeels verantwoordelijk is voor de gezondheids- en sociale problemen gerelateerd aan druggebruik. Bovendien is deze criminalisering een belangrijk gegeven bij de aanhoudende armoede, ongelijkheid, corruptie, slecht bestuur en onderontwikkeling in vele landen.

Criminalisatie verhoogt de negatieve effecten van druggebruik

1. Het drugverbod lokt drughandelaars en druggebruik naar landen waar er anders nauwelijks druggebruik zou zijn. De kosten om drugs te verdelen in transitlanden is lager omdat handelaars ter plaatse toch al een netwerk van medewerkers moeten opzetten om de drugs te smokkelen. Hoewel transitlanden armen zijn, en de prijzen dus lager, blijven deze markten nog erg winstgevend omdat er nauwelijks extra verdeelkosten bijkomen. Het feit dat drughandelaars plaatselijke medewerkers vaak betalen met een deel van de drugs, verklaart wellicht de stijging van het gebruik in de transitlanden.

2. Illegaliteit verhindert dat de normale kwaliteitscontrolemechanismen van legale markten ingang vinden. In de illegale omstandigheden zullen overdoses door onbekende zuiverheid en vergiftiging door versnijdingsmiddelen wellicht meer voorkomen.

3. De criminalisatie van drugs zet een rem op de behandeling van drugverslaving en het intomen van HIV-verspreiding onder druggebruikers. Omdat het gebruik illegaal is in de meeste ontwikkelingslanden en drugs gebruikt worden in precaire omstandigheden, neemt de kans op overdosis en de verspreiding van besmettelijke ziekten toe. Toegang tot gezondheidszorg en schadebeperking zou deze problemen kunnen verminderen, maar gebruikers zullen afkerig staan tegenover deze hulpkanalen zolang hun gebruik gecriminaliseerd en zwaar gestigmatiseerd wordt.

Criminialisatie houdt corruptie, armoede en ongelijkheid in stand.

1. De oorlog tegen drugs verhoogt de prijs van drugs, waardoor productie en handel winstgevender en dus interessanter wordt – vooral voor wie in armoede moet leven. Meer risico’s geeft hogere winsten en meer rekruten voor deze illegale activiteiten.

2. Om winst te maken en om deze hoog te houden, gebruiken smokkelaars tactieken, zoals het omkopen van belangrijke ambtenaren en politiemensen en geweld tegen de staat en concurrenten, om de hindernissen opgeworpen door het staatsapparaat te omzeilen. Corruptie is een gevaar voor de democratische stabiliteit en vormt een ernstige hindernis voor de bestuurbaarheid en de nationale veiligheid van een land.

3. Naar schatting 4 miljoen mensen leven van een inkomen uit de kweek van illegale planten. In verschillende landen gaan pogingen om het verbouwen van deze planten te elimineren gepaard met hoge kosten aan mensenlevens en menselijke welzijn. Boeren hebben maar weinig economische beweegredenen om alternatieve gewassen te telen. Bovendien komt het leeuwendeel van de winst terecht in de zakken van diegenen die zich bezig houden met de verdeling in de consumptielanden (de groothandelaars in de ontwikkelde landen).

4. Twee andere zware kostennota’s van het drugverbod zijn het verlies aan mensenlevens door het handhavingsgeweld en het verlies aan productiviteit door gevangenschap. De meerderheid van de druggevangen in Brazilië zijn ongeschoolde, arme, zwarte mannen die betrapt werden bij de verkoop van een kleine hoeveelheid drugs. Er sterven meer mensen door het geweld bij drughandel dan door druggerelateerde ziekten of overdosis, vooral in de ontwikkelingslanden.

Samengevat blijken de maatschappelijke en individuele kosten van druggebruik en het effect van het drugverbod op de consumptie nog altijd moeilijk in te schatten, ondanks het onderzoek en de analyses die tot nu toe werden bekendgemaakt. Sommigen zullen argumenteren dat het waarschijnlijk is dat een ontspanning van het drugverbod een verhoging van de drugconsumptie met zich mee zal brengen. Niettemin zijn er veel aanwijzingen (zie bijvoorbeeld het EC Rapport door Reuter en Trautmann) die aantonen dat de invloed van een repressief beleid op de intensiteit en verspreiding van druggebruik te verwaarlozen is. Daarbij komt nog dat de aard van een “legalisatieregime” waarmee het drugverbod wordt vergeleken meestal zeer onduidelijk is. Maar als de drughandel gereguleerd kan worden en middelen afgeleid worden naar andere beleidsopties, zoals behandeling en onderwijs met een bewezen efficiëntie in het verminderen van verslaving en problematisch gebruik, dan is het waarschijnlijk dat de soorten druggebruik die de zwaarste kosten met zich meebrengen, merkelijk zullen afnemen.

Negatieve gezondheids- en maatschappelijke gevolgen gerelateerd aan het drugverbod moeten ook meegeteld worden als je de “tragedie van drugafhankelijkheid” wil meten.

Door: Marisa Felicissimo